geoGPS

OSNOWA I KONTROLA

Osnowa geodezyjna: jak znaleźć punkt i wykonać pomiar kontrolny RTK

Status RTK fixed to jeszcze nie dowód, że pomiar jest dobry. Pokazujemy, jak funkcją Osnowa znaleźć punkt osnowy, zmierzyć go, zapisać pomiar kontrolny z odchyłkami dx, dy, dh i ocenić, czy mieścisz się w normie.

Aktualizacja: 12.11.2026 · 7 min czytania

Po co pomiar kontrolny na osnowie

RTK podaje status fixed i małe σ, ale to nie gwarantuje, że wynik jest dobry. Błędna wysokość anteny, zła strefa układu, inny model geoidy, problem z poprawkami albo błędny fix dają współrzędne wyglądające wiarygodnie. Jedynym pewnym sprawdzeniem jest pomiar na punkcie o znanych współrzędnych i porównanie wyniku z katalogiem.

W pracach geodezyjnych jest to obowiązek. Rozporządzenie w sprawie standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1670, § 9) wymaga, żeby:

  • przynajmniej raz dziennie, przed pomiarami RTK, sprawdzić sprzęt i poprawki pomiarem kontrolnym na punkcie o znanych współrzędnych,
  • użyć do tego punktu osnowy geodezyjnej, punktu osnowy pomiarowej albo jednoznacznie zidentyfikowanego szczegółu I grupy, położonego nie dalej niż 7 km od mierzonego terenu,
  • uzyskać odchyłki dx ≤ 0,12 m, dy ≤ 0,12 m oraz dh ≤ 0,09 m, jeśli punkt ma wysokość.

Przy większych odchyłkach trzeba zmierzyć co najmniej dwa punkty osnowy. Jeśli odchyłki okażą się systematyczne, pomierzone punkty transformuje się do układu osnowy i opisuje to w sprawozdaniu technicznym.

Nawet jeśli nie wykonujesz prac zgłaszanych do ośrodka, rób pomiar kontrolny przed każdą robotą, w której liczą się centymetry – np. przed tyczeniem budynku albo pomiarem do kubatury.

Funkcja Osnowa w aplikacji geoGPS

Aplikacja ma osobny ekran Osnowa w menu bocznym. Pokazuje on na mapie punkty szczegółowej osnowy poziomej i wysokościowej z całej Polski i pozwala je od razu tyczyć. Nie musisz niczego pobierać ani importować – współrzędne punktu aplikacja bierze z GUGiK w chwili, gdy go wskażesz.

Dane pochodzą z Bazy Danych Szczegółowych Osnów Geodezyjnych (BDSOG), którą prowadzą starostowie. GUGiK udostępnia je w usłudze Krajowa Integracja Szczegółowych Osnów Geodezyjnych (KISOG). Współrzędne są w układzie PL-2000, a wysokości w PL-EVRF2007-NH. Dane mają charakter informacyjny.

Ekran Osnowa jest widoczny, gdy aplikacja działa w języku polskim.

Krok 1. Przygotuj ustawienia

  • Konfiguracja → Tyczenie obiektów: włącz Zapisywanie wytyczonego punktu – bez tego aplikacja nie zaproponuje zapisu pomiaru kontrolnego. Włącz też uwzględnianie wysokości – tylko wtedy zapisze się odchyłka dh. Tolerancję osiągnięcia celu ustaw np. na 0,12 m, czyli dopuszczalną odchyłkę.
  • Konfiguracja → Pomiar lokalizacji: ustaw większą liczbę powtórzeń (np. 20–30 odczytów) i małą maksymalną rozbieżność (np. 0,02–0,03 m). Pomiar kontrolny zapisze się tylko z odczytów RTK fixed, które są ze sobą zgodne.
  • Sprawdź wysokość anteny – musi pasować do tyczki, której używasz.
  • Ustaw aktywny projekt, do którego ma trafić pomiar kontrolny, z modelem geoidy dla PL-EVRF2007-NH (np. geoid2021-PL-EVRF2007-NH) – zobacz układy i model geoidy.

Krok 2. Pokaż osnowę i wybierz punkt

  1. Otwórz menu boczne i wybierz Osnowa.
  2. Naciśnij Pokaż warstwę osnowy na mapie. Mapa przybliży się do skali, w której usługa rysuje punkty, i pokaże punkty osnowy poziomej i wysokościowej. Przy dużym oddaleniu warstwa pokazuje tylko obszary, dla których osnowa jest udostępniona.
  3. Przybliż mapę i stuknij w symbol punktu. Aplikacja pobierze z GUGiK jego dane. Jeśli w miejscu stuknięcia jest kilka punktów, pokaże listę z numerem, rodzajem i odległością od miejsca stuknięcia.
  4. W oknie Tyczenie punktu osnowy zobaczysz numer punktu, rodzaj, X i Y w PL-2000 (ze strefą i kodem EPSG) oraz wysokość H w PL-EVRF2007-NH. Punkt jest już ustawiony do tyczenia.

Wybieraj punkt bliski terenowi pomiaru (do 7 km), w otwartym terenie, z dostępem do nieba. Do kontroli wysokości potrzebny jest punkt, który ma H – przy punkcie bez wysokości okno pokaże „brak”.

Krok 3. Dojdź do punktu i odszukaj znak

  1. Idź do punktu, kierując się odległością i przesunięciami N/E/H na ekranie tyczenia.
  2. Ostatnie metry szukaj w terenie: znaki osnowy bywają ukryte w trawie, pod ziemią albo w nawierzchni. Gdy masz opis topograficzny punktu z ośrodka dokumentacji, pomogą miary od budynków, płotów i słupów.
  3. Sprawdź, czy znak nie jest uszkodzony, przechylony ani przesunięty. Naruszony znak nie nadaje się do kontroli – wybierz inny punkt.
Ekran tyczenia punktu w geoGPS z odległością i przesunięciami N/E/H
Ekran tyczenia: odległość do punktu i przesunięcia N/E/H.

Krok 4. Wykonaj pomiar kontrolny

  1. Postaw koniec tyczki dokładnie w centrum znaku (krzyżyk, otwór, środek bolca) i ustaw ją pionowo według libelli.
  2. Poczekaj na RTK fixed. Na ekranie RTK GNSS sprawdź σH i σV, wiek korekt i odległość do stacji referencyjnej.
  3. Gdy znajdziesz się w tolerancji, aplikacja zapyta, czy zapisać wytyczony punkt. Zatwierdź i nie ruszaj tyczki do końca serii odczytów.
  4. Zapisz punkt. Po zapisie tyczenie się kończy, a warstwa osnowy znika z mapy. Przycisk Zakończ na ekranie Osnowa usuwa warstwę w dowolnej chwili.

Co zapisuje się przy pomiarze kontrolnym

Pomiar kontrolny to zwykły punkt w aktywnym projekcie. Oprócz współrzędnych B/L i X/Y, wysokości h i H, σH, σV, PDOP, wysokości anteny, układu, geoidy i statusu RTK dostaje on:

  • opis: „Pomiar kontrolny tyczenia obiektu: Osnowa numer punktu. Odległość do celu: …”,
  • atrybuty z odchyłkami w metrach z dokładnością do milimetra, liczone jako pomiar minus punkt osnowy:
AtrybutZnaczeniePrzykład
dxodchyłka w kierunku wschodnim0.018
dyodchyłka w kierunku północnym-0.011
dhodchyłka wysokości H (gdy punkt osnowy ma wysokość i włączone jest uwzględnianie wysokości)0.032

Odchyłki widać przy obiekcie w aplikacji, w panelu WWW i w QGIS. Trafiają też do eksportów razem z punktem, więc wynik kontroli zostaje udokumentowany w projekcie. Możesz dopisać własne atrybuty, np. wynik = OK.

W aplikacji dx to składowa wschodnia, a dy północna – odwrotnie niż w geodezyjnym układzie PL-2000, gdzie X oznacza północ. Dla oceny nie ma to znaczenia, bo rozporządzenie stawia obu składowym ten sam limit 0,12 m.

Krok 5. Przeanalizuj dokładność

Odchyłki względem katalogu

  • Porównaj |dx| i |dy| z limitem 0,12 m, a |dh| z limitem 0,09 m. Znak mówi tylko o kierunku błędu.
  • Policz odchyłkę liniową w poziomie: dxy = √(dx² + dy²). Opis punktu zawiera już odległość do celu, czyli właśnie tę wartość.

Powtarzalność

Pojedynczy pomiar może trafić na chwilowo zły fix. Dla pewności zmierz punkt jeszcze raz po kilkunastu minutach albo po ponownym zainicjowaniu RTK (wyłącz i włącz odbiornik). Potem w narzędziu Średnia wskaż oba pomiary – aplikacja pokaże maksymalną odchyłkę od średniej i zapisze punkt uśredniony. Rozrzut rzędu 1–2 cm w poziomie i 2–3 cm w wysokości świadczy o stabilnym rozwiązaniu.

Parametry jakości z odbiornika

Sprawdź też wartości zapisane przy punkcie: σH i σV (szacowana dokładność), PDOP (geometria satelitów – im mniej, tym lepiej) i status RTK fixed. Pamiętaj, że σ to ocena odbiornika, a nie rzeczywista odchyłka – rzeczywistą dokładność pokazuje dopiero porównanie z osnową.

Gdy odchyłki są za duże

ObjawNajczęstsza przyczyna
Tylko dh za duże, stała wartość ok. 15–18 cmProjekt z modelem geoidy dla PL-KRON86-NH zamiast PL-EVRF2007-NH
dh równe różnicy długości tyczek, np. 0,20 mBłędna wysokość anteny w konfiguracji
Brak dh w atrybutachPunkt osnowy nie ma wysokości albo uwzględnianie wysokości w tyczeniu jest wyłączone
Kilka centymetrów, zmienne przy powtórzeniuSłaby fix: zasłony, wielodrożność, daleka stacja referencyjna
Stałe kilka–kilkanaście cm na jednym punkcieUszkodzony lub przesunięty znak – zmierz drugi punkt

Zgodnie z rozporządzeniem, gdy odchyłki przekraczają normę, zmierz co najmniej dwa punkty osnowy. Jeśli na obu wychodzą podobne, systematyczne różnice, przyczyna leży w niespójności układu na tym terenie. Wtedy wyniki transformuje się do układu osnowy, a informację o tym umieszcza w sprawozdaniu technicznym.

Osnowa podstawowa i własne punkty kontrolne

Ekran Osnowa pokazuje osnowę szczegółową. Do kontroli możesz też użyć punktów podstawowej osnowy GUGiK albo innych punktów o znanych współrzędnych:

  1. Pobierz współrzędne i opisy topograficzne osnowy podstawowej bezpłatnie z geoportal.gov.pl (Dane do pobrania → Osnowa geodezyjna) albo dostań je z ośrodka dokumentacji.
  2. Zapisz je w pliku TXT w formacie NR X Y H, w układzie i strefie projektu, z wysokościami w PL-EVRF2007-NH, i wczytaj przez Dane → Import.
  3. Uruchom Tyczenie obiektów na zaimportowanym punkcie i postępuj jak w krokach 3–5. Zapis wytyczonego punktu też doda atrybuty dx, dy i dh.

Podstawową osnowę możesz mieć na mapie jako warstwę WMS (Warstwy → Dodaj warstwę WMS/WMTS):

WarstwaAdres usługi WMS
Podstawowa osnowa poziomahttps://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/PodstawowaOsnowaGeodezyjnaPozioma
Podstawowa osnowa wysokościowahttps://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/PodstawowaOsnowaGeodezyjnaWysokosciowa
Uwaga na stare wysokości. W starszych katalogach wysokości bywają w układzie PL-KRON86-NH (Kronsztad). Różnią się od PL-EVRF2007-NH średnio o ok. 16,5 cm – to więcej niż dopuszczalne 9 cm.

Najczęstsze pytania

Jakie odchyłki są dopuszczalne?

Dla pomiaru kontrolnego RTK: dx i dy do 0,12 m oraz dh do 0,09 m, jeśli punkt ma wysokość (§ 9 rozporządzenia w sprawie standardów technicznych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych).

Jak często robić pomiar kontrolny?

Przynajmniej raz dziennie przed pomiarami RTK, na punkcie nie dalej niż 7 km od terenu pomiaru. Dobrze jest powtórzyć kontrolę po zmianie stacji referencyjnej albo po przerwie w pracy.

Skąd aplikacja bierze współrzędne punktów osnowy?

Z usługi KISOG GUGiK, która udostępnia Bazę Danych Szczegółowych Osnów Geodezyjnych prowadzoną przez starostów. Współrzędne są w PL-2000, a wysokości w PL-EVRF2007-NH.

Dlaczego nie zapisała się odchyłka dh?

Punkt osnowy nie ma wysokości w bazie albo w Konfiguracja → Tyczenie obiektów wyłączone jest uwzględnianie wysokości.

Czy mogę użyć punktu, który nie jest osnową?

Tak, jeśli jest to jednoznacznie zidentyfikowany szczegół terenowy I grupy o znanych współrzędnych, np. stabilizowany punkt graniczny. Rozporządzenie dopuszcza też punkty osnowy pomiarowej.